मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

न्यायपालिका

सन् २०२० देखि

आइतबार, ६ मंसिर २०८३ · २२ नोभेम्बर २०२६

English editionEnglish
अदालतका सूचना

विदेशमा बसेर नेपालको जग्गा वा मुद्दाका लागि अधिकृत वारेसनामा (अख्तियारनामा) कसरी दिने ?

मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिताको दफा १५३ र १५४ अनुसार विदेशमा रहेका नेपालीले नेपाली राजदूत वा महावाणिज्यदूतको रोहबरमा वारेसनामा प्रमाणित गराउन सक्छन्। कानुनी आधार, कागजात र सीमाबारे व्याख्या।

लन्डनस्थित नेपाली राजदूतावासको भवन
लन्डनस्थित नेपाली राजदूतावास। प्रतीकात्मक तस्बिर: Krokodyl / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0
यस लेखमा
  1. कानुनी आधार: संहिताको परिच्छेद १३
  2. जग्गा–घर बेच्न वा हक हस्तान्तरण गर्न
  3. राजदूतावासमा व्यवहारमा के चाहिन्छ ?
  4. नेपालमा प्रयोग गर्दा
  5. स्रोत

यो लेख सामान्य जानकारीका लागि हो, कुनै व्यक्ति वा मुद्दाका लागि कानुनी सल्लाह होइन। आफ्नो विषयमा निर्णय लिनुअघि कानुन व्यवसायीसँग परामर्श गर्नुहोस्।

विदेशमा काम वा अध्ययन गरिरहेका धेरै नेपालीलाई नेपालमा रहेको जग्गा बेच्न, नामसारी गर्न, मुद्दा दायर गर्न वा अदालतमा चलिरहेको मुद्दामा प्रतिनिधित्व गराउन घरै फर्किन सम्भव हुँदैन। यस्तो अवस्थामा कानुनले अर्को व्यक्तिलाई आफ्नो तर्फबाट काम गर्न अधिकार दिने बाटो खुला राखेको छ। बोलीचालीमा यसलाई ‘अख्तियारनामा’ वा ‘मञ्जुरीनामा’ भनिए पनि मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिता, २०७४ ले यसलाई ‘अधिकृत वारेस’ र ‘वारेसनामा’ भनेको छ।

कानुनी आधार: संहिताको परिच्छेद १३

संहिताको दफा १४४ अनुसार मुद्दाको कुनै पक्षले अदालतमा मुद्दासँग सम्बन्धित काम गर्न अर्को व्यक्तिलाई आफ्नो प्रतिनिधि अर्थात् वारेस नियुक्त गर्न सक्छ र त्यसका लागि लिखत गर्नुपर्छ। दफा १४५ ले वारेस हुने व्यक्ति कानुनबमोजिम करार गर्न योग्य हुनुपर्ने, अदालतलाई तिर्नुपर्ने दस्तुर वा जरिबाना बाँकी नभएको र कीर्ते, जालसाजी, भ्रष्टाचार वा नैतिक पतन देखिने कसुरमा सजाय नपाएको हुनुपर्ने योग्यता तोकेको छ।

विदेशमा रहेकाका लागि मुख्य प्रावधान दफा १५३ हो। यसअनुसार कुनै व्यक्तिले मुद्दा तोकेर वा नतोकेर फिराद गर्न, प्रतिउत्तर दर्ता गर्न, मिलापत्र गर्न वा अन्य कानुनी काम गर्न ‘अधिकृत वारेस’ नियुक्त गर्न सक्छ। मुद्दा नतोकी सामान्य रूपमा अधिकृत वारेस नियुक्त गर्दा नेपालभित्र भए जिल्ला अदालतका न्यायाधीश र नेपालबाहिर भए नेपाली राजदूत वा महावाणिज्यदूतको रोहबरमा सहीछाप गरी वारेसनामा प्रमाणित गराउनुपर्छ। प्रमाणित गराउँदा वारेस दिने र लिने दुवैको फोटो टाँसी दुवैको नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र वा राहदानीको प्रतिलिपि पेस गर्नुपर्ने व्यवस्था उपदफा (३) मा छ।

जग्गा–घर बेच्न वा हक हस्तान्तरण गर्न

दफा १५४ ले अचल सम्पत्तिको छुट्टै व्यवस्था गरेको छ। आफ्नो हकको जग्गा–घर बिक्री, सट्टापट्टा, हालैको बकसपत्र वा अन्य तरिकाले हक हस्तान्तरण गर्न अथवा रजिस्ट्रेसन पारित गराउन कार्यालयमा उपस्थित हुन नसक्ने व्यक्तिले उपस्थित हुन नसक्ने मनासिब कारण खुलाई अधिकृत वारेस नियुक्त गर्न सक्छ। त्यसका लागि पनि दफा १५३ कै प्रमाणीकरण प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ। तर अधिकृत वारेसमार्फत शेषपछिको बकसपत्र गर्न सकिँदैन (उपदफा ४)। संहिताले तीन पुस्ताभित्रका नातेदारलाई र अरूलाई सम्पत्ति बेच्ने वा हक छाड्ने वारेसनामाका लागि फरक दस्तुर तोकेको छ।

दफा १५५ अनुसार तोकिएको काम वा अवधि सकिएमा, वारेस दिनेले राष्ट्रियस्तरका कुनै दुई दैनिक पत्रिकामा सूचना प्रकाशित गरी वारेस बदर गरेमा, वा काम पूरा हुनुअघि वारेस दिने वा लिने व्यक्तिको मृत्यु भएमा अधिकृत वारेसको हैसियत स्वतः अन्त्य हुन्छ।

राजदूतावासमा व्यवहारमा के चाहिन्छ ?

प्रक्रियाको विवरण नियोगअनुसार फरक हुन सक्छ, त्यसैले आफू बसेको देशको नेपाली राजदूतावास वा महावाणिज्य दूतावासको वेबसाइट हेर्नु नै सुरक्षित हुन्छ। उदाहरणका लागि, लन्डनस्थित नेपाली राजदूतावासको पृष्ठमा वारेसनामा दिने व्यक्ति स्वयं राजदूतसमक्ष उपस्थित हुनुपर्ने, वारेसनामा कानुन व्यवसायीले मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिताअनुसार नेपाली कागजमा तयार पारेको हुनुपर्ने र दुई प्रति सक्कल पेस गर्नुपर्ने उल्लेख छ। सोही पृष्ठले दुवै पक्षको नागरिकता, साक्षीको नागरिकताको प्रतिलिपि, वारेस दिनेको राहदानी र भिसा, सम्पत्तिसम्बन्धी भए स्वामित्वको कागजात र चालु आर्थिक वर्षको तिरो तिरेको रसिद तथा फोटो माग गरेको छ।

वासिङ्टनस्थित नेपाली राजदूतावासको पृष्ठले यो सेवा मान्य नेपाली नागरिकता र नेपाली राहदानी भएकालाई मात्र उपलब्ध हुने जनाएको छ। विदेशी नागरिकता लिएका नेपाली मूलका व्यक्तिलाई त्यहाँ अमेरिकामै अङ्ग्रेजीमा विशेष अख्तियारनामा बनाई नोटरी र राज्य तथा संघीय तहको प्रमाणीकरण गराउन र नेपालमा स्वीकार हुन्छ कि हुँदैन भनी पहिल्यै बुझ्न भनिएको छ।

नेपालमा प्रयोग गर्दा

परराष्ट्र मन्त्रालय अन्तर्गतको कन्सुलर सेवा विभागले ‘अधिकृत वारेसनामाको आधिकारिकता’ जाँच्ने अनलाइन पृष्ठ सञ्चालन गरेको छ, जसमा मिति, दर्ता नम्बर र भेरिफिकेसन नम्बर राखेर विवरण हेर्ने व्यवस्था छ। मालपोत कार्यालय वा अदालतमा वारेसनामा पेस गर्नुअघि सम्बन्धित कार्यालयले थप कागजात माग्छ कि भनेर पनि बुझ्नु उपयोगी हुन्छ।

अधिकृत वारेसनामा ठूलो अधिकार सुम्पने कागज हो। कुन काम, कुन सम्पत्ति र कति अवधिका लागि अधिकार दिइएको हो भन्ने स्पष्ट लेख्दा पछि विवाद कम हुन्छ, किनकि दफा १५० अनुसार वारेसको अधिकार वारेसनामामा लेखिएबमोजिम मात्र हुन्छ।

स्रोत

प्राथमिक स्रोत

सेयर

न्यायपालिका डेस्क

न्यायपालिकाको सम्पादकीय टोली।